Compleet bevriezen omdat je niet meer weet wat je moet doen. Helemaal het overzicht kwijt. Wat gooi ik nu weg als ik de verkeerde keuze maak? Nog nooit heeft de mens geleefd in een tijd waar er zoveel te doen en te kiezen is. Okee, Corona heeft tijdelijk flink wat keuzes weggehaald, maar op de lange termijn blijft het een enorm stijgende lijn. Al die mogelijkheden maakt dat wij ook gemakkelijk last kunnen krijgen van voortdurende keuzestress. Over deze alledaagse keuzestress heb ben wij een ander artikel geschreven.

Alsof dit nog niet genoeg is, zijn daar bovenop ook nog de grote keuzes. Keuzes die een groot deel van je leven kunnen beïnvloeden. Neem bijvoorbeeld mijn grootouders die ruim 64 jaar getrouwd zijn. Deze vroegere partnerkeuze heeft een behoorlijk effect gehad op hun latere leven.

Keuzes rondom mijlpalen kunnen heel beladen voelen. Een studie kiezen. Bepalen waar je gaat wonen. Wat voor werk wil je gaan doen en bij wat voor een bedrijf? Er zijn veel mensen die hier in kunnen vastlopen. Ik heb zelf een psychologische opleiding gedaan en jarenlang mensen hiermee geholpen en ook ik ben hier meerdere keren tegenaan gelopen. Wil je hier meer over lezen, kun je dat vinden in de nieuwste blog (link verschijnt hier zodra deze online staat).

Om op een goede manier met deze keuzestress om te gaan, is het belangrijk dat je het werkingsmechanisme van ons gekke brein een beetje beter begrijpt. Daarom wil ik eerst even een stuk herhalen uit de blog over alledaagse stress:

“De eerste mens leefde ongeveer 2.8 miljoen jaar geleden. Die was al in het bezit van een nog ouder brein vol basale functies,  maar vanaf dit moment begon de ontwikkeling van het deel in ons brein dat relevant is voor keuzestress. 99% van onze tijd op aarde, was overleven onze belangrijkste tijdsbesteding. Wij waren met grote regelmaat in levensgevaar. In deze tijd was ons brein nog weinig belast met keuzes. Wat zullen wij vandaag eens eten? Nee, je gaat gewoon op pad, wat er toevallig beschikbaar is op dat moment is wat je eet. Veel dagen zijn met deze taken al gevuld, urenlang wandelen met een minimum aan prikkels. Urenlang focus op één taak zonder afleiding, de wilde droom van iedere moderne mindfulness docent. De goede dagen waar alle levensbehoefte vervult zijn voordat de nacht valt, zou je kunnen nadenken waar je vervolgens zelf nog zin in hebt. Al was er in het grootste deel van ons tijdpad niet veel te kiezen in entertainment.

De hoeveelheid keuzes was relatief weinig. De keuze die gemaakt moesten worden, waren wel ontzettend belangrijk! Welke schuilplaats jij die avond kiest, bepaalt hoeveel van jouw familieleden vannacht overleven. De locatie kiezen waar jij die dag naar voedsel gaat zoeken, bepaalt of jij straks jager bent of prooi. Daar wil je wel even goed bij stilstaan. Dan is het heel waardevol om alle informatie van de laatste dagen er nog eens bij te pakken. Waar zijn de laatste dagen gevaarlijke roofdieren gezien? Waar bevindt zich nu die gewapende andere stam?

Hier komt ons vermogen tot verbanden leggen en plannen goed van pas. Puzzelstukjes verzamelen en waar nodig aanvullen met een onderbouwde aannamen. Niet alleen is zijn dit vaardigheden die wij miljoenen jaren getraind hebben, ook zit hier een natuurlijke selectie in. De mensen die het beste waren in plannen, hadden een grotere kans op overleven. Het is dus niet gek dat dit nu grote kwaliteiten zijn.  

Ook in de moderne tijd zijn dit in veel opzichten noodzakelijke kwaliteiten. Wij hebben hier iedere dag nog plezier van. Iets dat alleen onhandig is, is dat wij, bekeken vanaf de volledige tijdlijn van de mens, van de één op de andere dag ineens ons hele leven op zijn kop hebben gezet. Wij hebben binnen deze wereld ons eigen wereldje gecreëerd. Een creatie die zo uitgebreid dat veel moderne mensen regelmatig vergeten dat het gemaakte mensenwereldje niet de volledige werkelijkheid is.

Ons brein wil nog steeds de puzzeltjes maken en het overzicht bewaren, maar onze wereld is veel te complex geworden. Er komen iedere dag zo ongelofelijk veel prikkels binnen, dat is allemaal niet meer te verwerken. Geen mens op deze aarde snapt zijn eigen cultuur volledig, er zijn veel te veel specialismen ontstaan. Het brein heeft nog zijn waarde, maar kan zich niet snel genoeg aanpassen aan deze abrupte omschakeling.

Het hoofd vindt zichzelf overigens nog steeds ontzettend belangrijk. Hij kan daarin ook heel overtuigend zijn, wij gaan nog gemakkelijk mee in alle paniekerige hersenspinsels die voorbij komen. Denk aan een spannende film waarbij je met een hoge hartslag op het puntje van je stoel zit. Je hoofd zet je complete lijf in de actiemodus, klaar om jezelf te kunnen verdedigen tegen de fictieve bad guy op het scherm. Bedankt voor het meedenken brein, maar daar hebben wij niet zoveel aan.

Wanneer dat ouderwetse ding tussen je oren een probleem niet kan oplossen, krijgt het paniek. Zijn kortsluiting geeft snel stresshormonen af, want hij is er van overtuigd dat zijn oplossingen noodzakelijk zijn voor het overleven.”

Hier ligt onze valkuil. Wij proberen nog steeds alles begrijpen. Alles te voorspellen. Want hoe meer wij weten, hoe voorspelbaarder de wereld lijkt te worden. Zo min mogelijk verrassingen, dan loopt het leven zo goed mogelijk zoals dat wij dat willen. Dit is nooit het geval geweest. Het leven loopt nooit exact zoals je dat uitstippelt of van te voren voorstelt.  Het handjevol meest succesvolle dictators en drugsbaronnen heeft zo’n situatie bijna voor elkaar gekregen voor een paar jaar, maar ook zij gaan er al snel weer aan ten onder.

Keuze worden veel gemakkelijker als je eerlijker naar jezelf durft te zijn. Als je toe durft te geven dat er heel veel in dit leven is waar wij geen controle over hebben. Iedereen kan ziek worden, iedereen kan onverwachts een ongeluk krijgen die alle gemaakte plannen in de war gooit. Het leven valt daarom niet uit te stippen, niet uit te plannen.

Bovendien zoeken wij naar de perfecte keuze en die bestaat niet. Neem bijvoorbeeld de keuze om ergens te gaan wonen. Stel je hebt de keuze uit 3 steden. Alle steden hebben andere zaken te bieden en zijn niet te rangschikken van goed naar slecht. Ze zijn anders. Met andere voordelen en andere nadelen. Dan gaat het hoofd aan de slag met lijstjes maken en puzzeltjes oplossen. Wat natuurlijk weer dat ouderwetse brein is, die bang is een levensbedreigende keuze te maken. Hier kun je jezelf helemaal in verliezen.

Een alternatieve optie is om gewoon alle steden een keertje bezoeken. Er even doorheen te rijden. Een rondje lopen door het centrum en door de wijk waar woningen beschikbaar zijn. Dit geeft het brein een lading voer om nog meer te gaan piekeren, maar als je er aandacht voor hebt, roepen alle steden ook een bepaald gevoel bij je op. Jij weet direct in welke stad jij je het fijnst voelt. Ook al heeft je hoofd de keuze nog niet gemaakt: als iemand op je afrent en roept: Snel-waar-wil-jij-nu-gaan-wonen-drietweeeen-NU! Dan komt er gelijk een antwoord in je hoofd naar voren. Die mag je van het hoofd vaak nog niet hardop uitspreken, maar je ziet hem heel duidelijk. Op dat punt heb je de moed nodig om te vertrouwen op het onbekende. Deze plek voelt het beste, ik heb geen idee wat het mij gaat brengen, maar wij gaan het vanzelf meemaken.

Durf maar eens in het diepe te springen. Dan ontstaan de mooiste zaken. Dan ga je echt leven. Hierin ga ik absoluut niet beloven dat je gelijk een droomleven gaat leiden. Dat iedere keuze dan ook de beste was achteraf. Zeker niet. Het belangrijkste hierin is dat je lekker in beweging komt. Het bevriezende karakter van keuzestress doorbreekt. Je komt in beweging en jaagt je interesses achterna. Dat zorgt dat er van alles nieuws op je pad komt, die nieuwe richting gaat geven.

Dit vind je hoofd niet leuk. Misschien ervaar je al spanning puur door hier over te lezen. Neem hierin je hoofd wat minder serieus. Het hoofd schiet vol in paniek alsof deze keuze je leven voor altijd onomkeerbaar en onherstelbaar een andere richting uit gaat gooien. Dit is uiteraard een opzichtige variant van de angst dat je dood gaat bij een keuze. Zie dit als de denkfout van het verouderde brein en kies ervoor om er niet in mee te gaan. In de rust weet je namelijk best dat op veel keuzes in je leven kan terug komen. Dat bijsturen aan alle kanten mogelijk blijft. Dat er nog zoveel keuzes op je pad gaan komen, dat gemaakte beslissingen achteraf een stuk minder belangrijk blijken dan gedacht. En het aller belangrijkste: dat er nog zoveel keuzes op je pad gaan komen die je nu absoluut nog niet verwacht! Dus nu vooruit plannen heeft helemaal geen zin joh.

Ga het maar gewoon lekker doen. Ga maar gewoon lekker leven. Laat het leven een beetje gebeuren. Niemand kan je vertellen hoe het gaat lopen. En probeer onderweg te genieten van de reis, al voelt deze soms eng.

Wil je hier zelf mee aan de slag gaan? Hier (meer) mee gaan oefenen? In een volgende blog delen wij een paar leuke uitdagingen die je hier bij kunnen helpen. (De link is nu nog niet beschikbaar. De link zal hier verschijnen zodra deze online komt).